عنوان فارسی:در آیاتی از قرآن کریم، انسان خلیفه خداوند معرفی شده است. از نظر ملاصدرا، آنچه موجب شده از میان مخلوقات الهی تنها انسان دارای چنین صفتی باشد، ضعف او در خلقت و ظلوم و جهول بودن اوست که این خصیصه در آیات کتاب الهی، دلیل اصلی استحقاق آدمی برای دریافت امانت الهی معرفی شده است. به باور ملاصدرا، این امانت نوری است که بر همه موجودات عرضه شد؛ اما فقط انسان توانست آن را حمل کند و به واسطه این نور، خلافت الهی به انسان اختصاص یافت. وی میان خلافت در زمین و خلافت در عالم تفاوت قائل است. خلیفه در زمین، نوع بشری (حضرت آدم و اولاد او) است؛ اما خلیفه در تمام عالم حضرت محمد است که واسطه در خلقت کل عالم و مشکاتی است که تمام علوم و معارف از او دریافت می شود. عنوان عربی:وصف الإنسان فی آیات من القرآن الکریم بأنه خلیفة الله، و یری صدرالدین الشیرازی المعروف بالملاصدرا، ان السبب الذی جعل الإنسان هو الکائن الوحید الذی یتصف بهذه الخاصیة من بین سائر المخلوقات، هو ضعفه من حیث الخلقة و کونه ظلوما و جهولا. و قد بینت آیات القرآن الکریم ان هذه الخاصیة هی السبب الأساسی الذی جعل الإنسان خلیقا بحمل هذه الأمانة الإلهیة. و حسب اعتقاد الملاصدرا ان هذه الأمانة نور عرض علی جمیع الکائنات، ولکن لم یستطع ان یحمله سوی الإنسان فقط، و بهذا النور اختص الإنسان بصفة خلافة الله فی الأرض. و هو هنا یمیز بین الخلافة فی الأرض و الخلافة فی العالم. فالخلیفة فی الأرض هو النوع البشری (النبی آدم و ذریته)؛ و اما الخلیفة فی العالم کله فهو النبی محمد الذی هو الواسطة فی خلق کل العالم، و مشکاة تستقی منها کل العلوم و المعارف.

تساوی یا عدم تساوی در حق مشارکت سیاسی برای مردم یکی از مسایل مهم در اندیشه های جدید سیاسی محسوب می شود. این پرسش در طول تاریخ با پاسخ های متفاوت مواجه شده است. یکی از این پاسخ ها در اندیشه شیعه، توجه به نظریه خلافت الهی انسان است. در نگاه اول، به نظر می رسد که حق مشارکت برای مردم به صورت مساوی قابل اثبات است. اما با دقت در این نظریه می توان نتایج متفاوتی یافت. در این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش هستیم: «نسبت میان نظریه خلافت الهی انسان و مساوات در برخوداری از حق مشارکت چیست؟ » در پاسخ به این سوال که با روش اجتهادی و با رویکرد تحلیلی توصیفی صورت گرفته است، ابتدا نظریه های رایج در دو بخش «مراد از صفت خلافت الهی» و «گستره حق مشارکت سیاسی» مورد بررسی قرار می گیرد. سپس این نظریه ها به بوته نقد گذاشته شده و این نتیجه استخراج می شود که: اول. صفت خلیفه الهی انسان، صفتی اکتسابی است و دوم. گستره حق مشارکت بر اساس این نظر در غیر از مشروعیت بخشی به حکومت اسلامی است بر همین اساس «عدم تساوی در حق مشارکت» از خلافت الهی انسان فهم می شود.

نوشتار پیش رو، با بیان مقدمه و مفهوم شناسی واژگان کلیدی همچون سنت، استخلاف و مهدویت آغاز می شود. بیان شاخصه های سنت الهی مانند قطعیت، ابدیت و تخلف ناپذیری، بخش بعدی نوشتار را به خود اختصاص داده است. تقسیم بندی سنت های الهی به مطلق و مقید، اصلی و فرعی، و فردی و اجتماعی، بخش سوم بحث را تشکیل می دهد. در بخش چهارم به تبیین استخلاف و کیفیت رابطه آن با مهدویت پرداخته شده است و در ادامه به دلایل توجیهی ارتباط استخلاف با مهدویت که مهم ترین بحث این تحقیق است توجه شده و مستندات این ارتباط از سه منظر آیات، روایات و عقل توجیه می شود؛ یعنی در بیان دلایل توجیهی ارتباط استخلاف با مهدویت، علاوه بر آیات و روایات پر شماری که در منابع دینی آمده، عقل و دلایل عقلی نیز به این مساله ورود پیدا کرده و از منظر حکمت الهی به اثبات استخلاف و رابطه آن با مهدویت پرداخته است.

مقدمه و بیان مسأله: سلامت معنوی یکی از اقسام مهم و به رسمیت شناخته شده ی سلامت از نظر سازمان جهانی بهداشت است. البته اسلام، نه تنها آن را به عنوان یکی از اقسام سلامت، بلکه اصلی ترین رکن سلامت برمی شمرد. سلامت معنوی دارای درجات گوناگون است و رسیدن به کامل ترین درجه ی آن، هدف از خلقت انسان می باشد. هدف: مقاله، نشان دادن جایگاه ویژه خلافت الهی انسان ها در رسیدن به سلامت معنوی است و انسان با رسیدن مصداقی به خلافت الهی به اساسی ترین رکن سلامت معنوی دست می یازد. یافته‎ها: تأکید دارند، باتوجه به روایات امامیه ذیل قصه ی آدم علیه السلام، علم کامل و مظهریت تام برای اسماء و صفات الهی، شاخصه ای است که به وسیله ی آن، به سلامتی در معنویت می توان دست یافت که حتی ملائک الهی یارای رسیدن بدان را ندارند. این علم و مظهریت در انسان، موجب رسیدن به مقام خلافت الهی شده و چنین مقامی باعث سجده ملائک بر انسان می شود و رسیدن بدین مقام، هدف سیر و سلوک بشر به سمت خدای متعال است. روش: نگارش مقاله کتابخانه ای و با تحلیل محتوا است. نتیجه: از دیدگاه قرآن در قصه ی حضرت آدم علیه السلام، نوع بشر با سلوک معنوی و رسیدن به مقام خلافت الهی از لحاظ مصداقی و استقرار در مقام مظهریت تام اسماء و صفات الهی به بالاترین درجه سلامت معنوی می رسد.

چکیده فارسی:قرآن کریم جایگاه ویژه ای برای انسان قائل است که دیگر مخلوقات از آن بی بهره اند. از جمله مقام خلیفه اللهی است که حتی ملائکه، امکان دستیابی به این مقام را ندارند. یکی از پرسش های اساسی در این باره آن است که چرا و چگونه انسان می تواند به این مقام بار یابد؟قرآن با اشاره به تعلیم اسمای الهی به آدم (ع)، شایستگی او را برای خلافت بیان می کند. ابن عربی با طرح مساله مظهریت تامه خلیفه اله به تبیین سر خلافت پرداخته است.در این مقاله، پس از بررسی آیات قرآن در مورد خلافت آدم و تبیین دیدگاه ابن عربی در بحث مظهریت تام خلیفه اله، به مقایسه این دو، میزان همخوانی ایده ابن عربی با قرآن پرداخته می شود.   چکیده عربی:یری القرآن الکریم للإنسان مکانة خاصة لا تحظی بها سائر المخلوقات. و من ذلک ما جعل له من مقام الخلافة الإلهیة و هو مقام لا یتسنی نیله حتی بالنسبة إلی الملائکة. من الاسئلة الأساسیة التی تطرح فی هذا المجال هو: لماذا و کیف یمکن للإنسان بلوغ هذا المقام؟ یبین القرآن الکریم أهلیة هذا الإنسان للخلافة من خلال اشارته إلی تعلمه الأسماء. و قد تناول ابن عربی تبیین سر الخلافة من خلال طرحه لمسألة المظهریة التامة لخلافة الله. فی هذه المقالة، من بعد بحث آیات القرآن الکریم حول خلافة آدم و تبیین رأی ابن عربی فی بحث المظهریة التامة لخلیفة الله، یأتی دور المقارنة بین هاتین الاطروحتین، لنری مدی تطابق اطروحة ابن عربی مع ما جاء فی القرآن الکریم.

هدف این مقاله مقایسه وظایف و سرنوشت بنی اسراییل و مسلمانان در قبال "خلافت" و "وراثت" ظاهری و باطنی، و تحلیل آن با تکیه بر آیاتی از سوره مایده می باشد. روش مقاله تحلیلی توصیفی با تدبر در آیات و روایات و استناد به داده های تاریخی و تفسیری است. یافته های بحث به این ترتیب است که عهد خدا که ولایت و امامت، یعنی همان "خلافت" و "وراثت" باطنی و معنوی است، با نصب خلافت ظاهری تکمیل می شود. انسان های پاک و مطهر، وارث این دو خلافت بوده و حاکمیت بر زمین مقدس، مظهر و نماد وراثت ظاهری به پشتوانه خلافت باطنی می باشد. خلافت معنوی، سبب حفظ خلافت ظاهری و سرزمینی است. امت اسلامی هم همانند بنی اسراییل، به واسطه دوری از "خلافت" ظاهری و باطنی، از حقیقت اسلام محروم شده نتوانستند آن را حفظ نمایند، لذا الان بیت المقدس، خارج از دسترس مسلمانان است.

بر اساس آموزه های دینی ادیان بزرگ توحیدی، خداوند در جهان دیگر و در روز داوری بر اعمال و نیات همگان داوری خواهد کرد و این داوری عادلانه است. او به هر عملی، حتی کوچک ترین آن ها، رسیدگی خواهد کرد و جزای همگان را خواهد داد و از جمله، برخی گناهکاران را به عذاب جاویدان محکوم خواهد کرد. در مورد این آموزه دینی دست کم دو اشکال مهم طرح شده است: 1. عذاب جاویدان با عدالت الهی ناسازگار است، 2. عذاب جاویدان با عشق الهی ناسازگار است. متفکرانی چون آنسلم و جاناتان ادواردز سعی کرده اند سازگاری عذاب جاویدان با عدالت خدا را نشان دهند و آکویناس هم بر سازگاری عذاب جاویدان و عشق الهی استدلال کرده است. در سنت اسلامی نیز تلاش هایی برای طرح بحث از امکان سازگاری عذاب جاویدان اخروی با عدل الهی شده است که از نمونه های برجسته و متاخر آن دیدگاه مرتضی مطهری در عدل الهی است. در این مقاله، استدلال می کنم که گرچه همه این استدلال ها میزان قوت و ضعفشان یکسان نیست، همه آن ها در پاسخ اخلاقی موجه به اشکال های طرح شده، ناکام می مانند.

خلافت اسلامی بعداز تصرف مصر به دست سلطان سلیم اول در قرن شانزدهم از مصر به عثمانی منتقل گردید. سلاطین عثمانی تا انقراض این دولت در سال 1922م. علاوه بر سلطنت مقام خلافت را نیز دارا بودند. از قرن هیجدهم در پی شکست های مکرر دولت عثمانی از دول اروپایی تا حدی از اقتدار سیاسی دولت عثمانی کاسته شدواز اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم اقتدار و جایگاه دینی ِ دولت عثمانی نیز متزلزل گردید. با اشغال عثمانی در پایان جنگ اول جهانی و در طی جنگ استقلال، ملی گرایان ترک در مقابل دولت عثمانی قرار گرفتند. ناتوانی دولت در مقابل اشغالگران و همکاری سلطان که خلیفه جهان اسلام نیز به شمار می رفت با متفقین ضربه شدیدی به موقعیت سیاسی و مذهبی سلطان وارد ساخت. مصطفی کمال آتاتورک با استفاده از همین فرصت ابتدا در سال 1922 طی قانونی سلطنت را ملغی اعلام نمود و سپس در سال 1924 بر اساس قانونی که از تصویب مجلس ترکیه گذشت نهاد خلاف را منحل کرد و آخرین خلیفه برکنار و کشور را ترک گفت. علاوه بر عوامل سیاسی که جایگاه سلطان عثمانی را متزلزل ساخت عوامل دیگری نیز در تزلزل جایگاه مذهبی خلیفه موثر بود. آتاتورک نظامی لائیک را بنیان نهاد و این نظام در تقابل با نظام مبتنی برمذهب دولت عثمانی قرار گرفت. بنابراین تصادم این دو منجر به انحلال خلافت گردید.